Ես այսօր որոշեցի կարդալ և մեկնաբանել Ավ․Իսահակյանի “Գայլն ու սոխակը” առակը։ Առակն այն մասին էր, որ ամեն ոք ազատ, հանգիստ միջավայրում պետք է աշխատի և իր ունակությունները ցույց տա։ Այլապես, եթե նրան նեղություն տան, ցավեցնեն, խանգարեն և սահմանափակեն ազատությունը նա իր կարողությունները լրիվ թարս կողմից կդրսեվորի։

Ավստրալիան միակ մայրցամաքն է, որի ողջ տարածքը պատկանում է մեկ պետության։ Այստեղ են բնակվում պարկավորները՝ կաթնասունները, որոնք իրենց ձագուկներին պահում են փորի վրայի պարկում։ Թռչուններից ամենամեծը էմու ջայլամն է, ամենագեղեցիկը՝ դրախտահավը։ Ավստրալիայի արևելյան ափի երկայնքով ձգվող Մեծ արգելախութն աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է։

Այս տարածաշրջանը ներառում է Ավստիալիան, Նոր Զելանդիան, Պապուա Նոր Գվինեան և հազարավոր կղզիներ, որոնք ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսում: Սա աշխարհի ամենանոսր բնակեցված շրջաններից է: Որոշ երկրներ կազմված են հարյուրավոր կղզիներից:

Զարմանալի փաստեր

Ամբողջ տարածքը պատկանում է 1 պետության:

Մեծ արգելախութը աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է:

Ուլուրուն ամենամեծ մերկ ժայռաբեկորն է:

Պապուա Նոր Գվինեայում ապրում են 700 ցեղեր:

Բնիկներն Ավստրալիա են եկել 40.000 տարի առաջ:

Լրացնել բաց թողած բառերը

Ամենափոքր մայրցամաքը Ավստրալիան է։ Ավստրալիան միակ մայրցամաքն է, որի ողջ տարածքը պատկանում է մեկ պետության։ Այստեղ են բնակվում պարկավորները՝ կաթնասունները, որոնք իրենց ձագուկներին պահում են փորի վրայի պարկում։

Թռչուններից ամենամեծը էմու ջայլամն է, ամենագեղեցիկը՝ դրախտահավը։

Ավստրալիայի արևելյան ափի երկայնքով ձգվող Մեծ արգելախութն աշխարհի ամենամեծ կորալյան խութն է։

Այս տարածաշրջանը ներառում է Ավստիալիան, Նոր Զելանդիան,  Պապուա Նոր և Գվինեան հազարավոր կղզիներ, որոնք ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսում:
Սա աշխարհի ամենանոսր բնակեցված շրջաններից է: Որոշ երկրներ կազմված են հարյուրավոր կղզիներից:

Գետակի վրա
Թեքվել է ուռին
Ու նայում է լուռ
Վազող ջրերին։

… Երազ-աշխարհում
Ամեն բան հավետ
Գալիս է, գնում
Ու ցնդում անհետ։

Եվ գլուխը կախ՝
Նա լաց է լինում.-
Ջրերը ուրախ՝
Գալիս են, գնում…

1. Բանաստեղծության մեջ հականիշ բառերի զույգ կա: Գտի՛ր և դո՛ւրս գրիր:

Գալիս են, գնում

1. Գրի՛ր ուրախ բառի հոմանիշը, ապա հականիշը:

ուրախ – տխուր

ուրախ – զվարթ

1. Իմացածդ ծառատեսակները թվարկի՛ր:

Խնձորենի, նռնենի, ծիրանենի, ուռենի․․․

1. Ինչո՞ւ է հեղինակն այս բանաստեղծության համար ընտրել հենց ուռենին. մտովի պատկերացրո՛ւ և նկարագրի՛ր ուռենին:

Ուռեին խոնարված ծառ է, կարծես լուռ հետևում է գետի հոսքին։

1. Նոր վերնագիր մտածիր բանաստեղծության համար։

Ուռենին

Նոյեմբեր ամսվա ամփոփում

1. Ո՞րն է ամենափոքր երկնիշ թվի  կրկնապատիկը։

 99×2=198

2. Ո՞րն է ամենամեծ  միանիշ թվի վեցապատիկը։

9×6=54

3.  Հաշվի՛ր։

81կմ 160մ+9 կմ 950մ =91կմ 110մ

15մ 11սմ+26մ 98սմ = 42մ 9սմ

104կմ-100 կմ 250 մ = 3կմ 750մ

19 կմ 750 մ-15 կմ = 4կմ 750մ

4. Որքա՞ն է CD հատվածի երկարությունը,  եթե AD=130մմ,  AB=25մմ,  BC=70մմ:

25+70=95մմ

130-95=35մմ

5. Գտնել ABCD բեկյալի երկարությունը: Եթե AB=30դմ, BC=40 դմ, CD =70դմ

30+40+70=140դմ

6. Որքանո՞վ կմեծանա 367 թիվը, եթե նրա գրության ձախից

կցագրենք 7 թվանշանը։

7-հազար, ով

7.  Կատարի՛ր  բազմապատկում

 1516·122

8. Կատարի՛ր բաժանում

990:45=

		–	9	9	0	4	5
			9	0		2	2
		–		9	0
				9	0
					0

9.  Կատարի՛ր մնացորդով բաժանումը, ապա ստուգիր ճիշտ ես կատարել այն։

37:2=

	–	3	7	2						Ստուգում՝	18×2+1=37
		2		1	8
		1	7								`
		1	6
			1

10.  Երեք արկղում կա 127կգ խնձոր։ Առաջին արկղում կա 12կգ-ով ավելի, քան երրորդում։ Երկրորդում կա 8կգ-ով պակաս, քան

երրորդում։ Որքա՞ն խնձոր կա արկղերից յուրաքանչյուրում։

1       __________________ ___8____ _____12______

2       __________________

3       __________________ ___8____

127-8-12-8=99

99:3=33կգ ` 2-րդի չափը

Երրորդում` 33+8=41 կգ

Առաջինում` 41+12=53 կգ

Մեծությամբ 5-րդն է: Գրեթե ամբողջությամբ սառցապատ է: Այստեղ պետություններ չկան: Ամենացուրտ և քամոտ մայրցամաքն է: Հարավային բևեռը Անտարկտիդայում է, իսկ հյուսիսայինը՝ Արկտիկայում: Դրանք երկրագնդի հակադիր կողմերում են:

Անտարկտիդան մեր մոլորակի` մեծությամբ հինգերորդ մայրցամաքն է: Գտնվում է Երկրագնդի ծայր հարավում և ամբողջովին սառցապատ է: Ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի, Հնդկական օվկիանոսի և Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով, որոնք մշտապես ծածկված են լողացող սառցալեռներով (այսբերգներով): Անտարկտիդան և նրա շուրջը գտնվող օվկիանոսային հատվածները միասին, մինչև Հարավային բևեռային շրջանը, կոչվում են Անտարկտիկա (հունարեն «անտի»՝ հակառակ, և Արկտիկա բառերից):

Անտարկտիդան մյուս մայրցամաքներից շատ ավելի ուշ է հայտնաբերվել: Մինչև XIX դարի սկիզբը Եվրոպայի ծովագնացները Երկրի հարավային բևեռամերձ շրջանները հետազոտելու բազմաթիվ անհաջող փորձեր էին կատարել:
Անտարկտիդան ծածկված է 3 կմ հաստությամբ սառույցով։ Այստեղ բուսականություն չկա, դրա համար էլ Անտարկտիդայում բնակվող կենդանիները սնվում են ծովային բույսերով և կենդանիներով։

Զարմանալի փաստեր
Կա միայն 2 եղանակ՝ շատ կարճ ամառ և շատ երկար ձմեռ:
Ծածկված է 3 կմ հաստությամբ սառույցի շերտով:
Մշտական բնակչություն, պաշտոնական լեզու չկա:

Առաջադրանք 

Լրացնել բաց թողած բառերը

Մեծությամբ 5-րդ մայրցամաքն է: Գրեթե ամբողջությամբ սառցապատ է: Այստեղ պետություններ չկան: Ամենացուրտ և քամոտ մայրցամաքն է: Հարավային բևեռը Անտարկտիդայում է, իսկ հյուսիսայինը՝ Արկտիկայում: Դրանք երկրագնդի հակադիր կողմերում են:

Ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի, Հնդկական օվկիանոսի և Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով, որոնք մշտապես ծածկված են լողացող սառցալեռներով (այսբերգներով):
Անտարկտիդան ծածկված է 3 կմ հաստությամբ սառույցով։ Այստեղ բուսականություն չկա, դրա համար էլ Անտարկտիդայում բնակվող կենդանիները սնվում են ծովային բույսերով և կենդանիներով։

1. Գրի՛ր թագավոր, բոց, տաքդեղ, ծախել, ճանապարհ բառերի հոմանիշները:
2. Գրի՛ր խելոք, ամառ, տանել, օրհնել բառերի հականիշները:
3. Գրի՛ր, թե տրված բառերի  մեջ քանի՞ տառ, քանի՞ հնչյուն կա: Օրինակ՝ ոսկեզ․ծ— ոսկեզօծ— 7 տառ, 8 հնչյուն (վ, օ, ս, կ, ե, զ, օ, ծ) 

 1. թագավոր-արքա

բոց-կրակ

տաքդեղ-պղպեղ

ծախել-վաճառել

ճանապարհ-ուղի

2. խելոք-հիմար

ամառ-ձմեռ

տանել-բերել

օրհնել-անիծել

3. ոսկի – 4 տառ, 5 հնչյուն

ճանապարհ – 8 տառ, 7 հնչյուն

թագավոր – 7 տառ, 7 հնչյուն

բարևել – 6 տառ, 8 հնչյուն

Թեմա՝ Պատիկ

Տեսական մաս․

Թվի պատիկ են այն թվերը, որոնք այդ թվի վրա բաժանվում են առանց մնացորդի։

Օրինակ՝ 2-ի պատիկ են այն թվերը, որոնք 2-ի բաժանվում են առանց մնացորդի։

Ստացվում է, որ բոլոր զույգ թվերը  2-ի պատիկ թվեր են, քանի որ բոլոր զույգ թվերը բաժանվում են 2-ի։

2-ի պատիկներն են՝ 2, 4,6,8,10,12,․․․։ 

Ստացվում է  2-ի պատիկներից ամենափոքրը 2-ն է։

Ցանկացած թվի միպատիկը գտնելու համար այն բազմապատկում ենք 1-ով։

Օրինակ՝  5-ի  միպատիկը կլինի՝ 5‧1=5-ը։

Ցանկացած թվի կրկնապատիկը  գտնելու համար այն բազմապատկում ենք 2-ով։

Օրինակ՝  5-ի  կրկնապատիկը  կլինի՝ 5‧2=10-ը։

Ցանկացած թվի եռապատիկը  գտնելու համար այն բազմապատկում ենք 3-ով։

Օրինակ՝  5-ի  եռապատիկը  կլինի՝ 5‧3=15-ը։

Ցանկացած թվի  քառապատիկը  գտնելու համար այն բազմապատկում ենք 4-ով։

Օրինակ՝  5-ի  քառապատիկը  կլինի՝ 5‧4=20-ը

Ցանկացած թվի  հնգապատիկը գտնելու համար այն բազմապատկում ենք 5-ով։

Օրինակ՝  5-ի  հնգապատիկը  կլինի՝ 5‧5=25-ը։

Այսպիսով՝ 5-ի պատիկներն  են՝  5;10;15;20;25;․․․

Ինչպես նկատեցիք, 5-ի պատիկները կարելի է ստանալ նաև   5-ին հաջորդաբար 5 ավելացնելով՝

5,5+5=10, 10+5=15, 15+5=20, 20+5=25,…

5-ի  ամենափոքր պատիկը 5-ն է։ 

Առաջադրանքներ

1. Գտիր  7-ի  կրկնապատիկը։ 2×7=14
2. Գտիր  6-ի  կրկնապատիկը։ 2×6=12
3. Գտիր  6-ի  եռապատիկը։  3×6=18
4. Գտիր  11-ի  եռապատիկը։  11×3=33
5. Գտիր   8-ի  քառապատիկը։ 8×4=32
6. Գտիր   9-ի  քառապատիկը։ 9×4=36
7. Գտիր   10-ի  քառապատիկը։ 10×4=40
8. Գտիր  10-ի  հնգապատիկը։  10×5=50
9. Գտիր  11-ի  հնգապատիկը։  11×5=55
10. Գտիր  12-ի  հնգապատիկը։  12×5=60
11. Գտիր  13-ի  հնգապատիկը։   13×5=65
12. Գտիր  4-ի  տասնապատիկը։    4×10=40

1. Թվարկիր  2-ի  պատիկ մի  քանի թիվ,  որոնք փոքր են 20-ից։
   • 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18,
2. Թվարկիր   3-ի պատիկ մի քանի թիվ։ 3, 6, 9: Ո՞րն է 3-ի պատիկ ամենափոքր թիվը։
   • 3
3. Գրեք  6-ի  պատիկ մի քանի թիվ, որոնք փոքր են 54-ից։
   • 6, 12, 18
4. Գրեք  8-ի  պատիկ մի քանի թիվ։ Ո՞րն է 8-ի պատիկ ամենափոքր թիվը։
   • 8, 16, 32 ամենափոքրը՝ 8
5. Թվարկիր 7-ի պատիկ մի քանի թիվ, որոնք մեծ են 30-ից։
   • 35, 42, 56
6. Թվարկիր  9-ի պատիկ մի քանի թիվ։ Ո՞րն է 9-ի պատիկ ամենափոքր թիվը։
   • 9, 18, 27
7. Թվարկիր 10-ի պատիկ մի քանի թիվ, որոնք փոքր են 70-ից։
   • 10, 20, 30, 40
8. Թվարկիր  12-ի պատիկ մի քանի թիվ, որոնք մեծ են 24-ից։
   • 36, 48, 60
9. Գրեք  13-ի  պատիկ մի քանի թիվ։ Ո՞րն է 13-ի պատիկ ամենափոքր թիվը։
   • 13, 39, 52
10. Ո՞րն է ամենափոքր երկնիշ թվի վեցապատիկը։ 10×6=60
11. Ո՞րն է ամենամեծ  միանիշ թվի կրկնապատիկը։ 9×2=18
12. Ո՞րն է ամենափոքր  եռանիշ թվի տասնապատիկը։ 100×10=1000
13. Ո՞րն է ամենափոքր  քառանիշ թվի քառապատիկը: 1000×4=4000
14. Սիրելի սովորող, այժմ ինքդ կազմիր նմանատիպ առաջադրանք։

Գրիր 11-ի պատիկ 9 թիվ՝ 11, 22, 33, 44, 55, 66, 77, 88, 99

Մի խորը աշնան օր գնացի անտառ։ Քայլեցի, քայլեցի, մեկ էլ տեսնեմ մի կապույտ տերևներով ծառ։ Ճիշտն ասած տարօրինակ էր։ Տերևներն սովորաբար լինում են կանաչ, կարմիր, դեղին, նարնջագույն։ Բայց այդ տերևները կապույտ, փայլուն տերևներ էին։ Տերևները լույս էին տալիս։ Մի տերև պոկվեց՝ գլխավերևումս պտտվելով ընկավ դիմացս և տարավ անտառի ամենախորքերը։ Ես զարմացա, որ տեսա դիմացովս այդ տերևը տանում էր ինչ-որ ճանապարհով։ Ճանապարհը ավարտվեց գեղեցիկ վայրում։ Այնտեղ կենդանիների արքա առյուծն էր նստած, իսկ նրա շուրջը մնացած կենդանիները։ Երբ նրանք ինձ տեսան, մարդկային լեզվով խոսեցին հետս։ Ինձ լավ ընդունեցին, կերակրեցին։ Ես նրանց օգնեցի մի քանի հարց որոշել։ Ժամանակ անց տեսա նորից կապույտ տերևները հայտնվեցին և գիշերում փայլելով ու ճանապարհը լուսավորելով տերևները ինձ հասցրեցին տուն։

Քառակուսու պարագծի և մակերեսի հաշվումը

Ուղղանկյան պարագծի և մակերեսի հաշվումը

1. Հաշվի՛ր 14սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։

P=14×4=56սմ

S=14×14=196սմ²

2. Հաշվի՛ր 15սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։

P=15×4=60սմ

S=15×15=225սմ²

3. Հաշվի՛ր 16սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։

P=16×4=64սմ

S=16×16=256սմ²

4. Հաշվի՛ր 17սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։

P=17×4=68

S=17×17=289²

5. Հաշվի՛ր 18սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։

P=18×4=72սմ

S=18×18=324սմ²

6. Ուղղանկյան կողմերից մեկը 3 սմ է, մյուսը` 8սմ: Գտիր

ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

P=2×3+2×8=22սմ

S=3×8=24սմ²

7. Ուղղանկյան կողմերից մեկը 2 սմ է, մյուսը` 7սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

P=2×2+7×2=18սմ

S=3×6=18սմ²

8. Ուղղանկյան կողմերից մեկը 3դմ է, մյուսը` 6դմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

P=3×2+2×6=18դմ

S=3×6=18դմ²

9. Ուղղանկյան կողմերից մեկը 4 դմ է, մյուսը` 5 դմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

P=2×4+2×5=18դմ

S=5×4=20դմ²

10. Ուղղանկյան կողմերից մեկը 5 սմ է, մյուսը` 8սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

P=5×2+2×8=26դմ

S=8×5=40դմ²

Սևագրություն (բազմապատկումները կատարելու համար)